مديريت مصرف در ساختمانهاي اداري و تجاري

براي اينکه قادر باشيد کارايي انرژي مصرفي ساختمان خود را بهبود بخشيد، ابتدا بايد بدانيد که در چه وضعيتي از نظر انرژي قرار داريد . به اين منظور ساده ترين راه آن است که صورت حساب انواع انرژي ها ي مصرفي شامل گاز و برق را در طول يکسال جمع آوري کنيد . واحد تمام حامل هاي انرژي را به کيلو وات ساعت تبديل کرده ( هر يک متر مکعب گاز طبيعي معادل تقريبا 10.5 کيلو وات ساعت ) و با هم جمع کنيد. مقدار بدست آمده را بر مقدار زير بناي ساختمان تقسيم کنيد تا مقدار انرژي مصرفي به ازاي هر متر مربع از ساختمان بدست آيد . حال نتيجه را با اطلاعات ذيل مقايسه نماييد:
·    اگر انرژي مصرفي سالانه کمتر از 100 کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد در وضعيت بسيار خوبي قرار داريد.
·    اگر انرژي مصرفي سالانه بين 100 تا 200 کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد در وضعيت قابل قبولي قرار داريد.
·    اگر انرژي مصرفي سالانه بين 200 تا 300 کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد ساختمان داراي مشکلاتي است که با تلاش و کنترل آن قادر به اصلاح آن خواهيد بود.
·    اگر انرژي مصرفي سالانه بين 300 تا 400 کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد مشکلات بهره وري ساختمان بسيار اساسي است .
·    اگر انرژي مصرفي سالانه کمتر از 100 کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد در وضعيت بسيار خوبي قرار داريد.
·    اگر انرژي مصرفي سالانه بيشتر از 400  کيلو وات ساعت بر متر مربع باشد عملکرد سيستم هاي مصرف کننده انرژي در ساختمان بصورت کلي نا کارا است .

آشنايي با انواع لوازم مصرف کننده برق :
سهم لوازم مختلف در مصرف برق يک ساختمان يا مجموعه اداري معمولا" مطابق جدول زير است البته اين ارقام تقريبي بوده و در ادارات و ساختمانهاي مختلف متفاوت مي باشد.

 ودر آشپزخانه و سالن هاي غذاخوري ادارات ترکيب مصرف انرژي معمولا بصورت زير ميباشد :
·        گرمايش و سرمايش     27 درصد
·        پخت و پز                     23 درصد
·        گرمايش آب                      19 درصد
·        روشنايي                          11 درصد
·        يخچالها                             8 درصد
·        تخليه و تعويض هوا           5 درصد
·        تجهيزات اداري                   1 درصد
·        ساير مصارف                6 درصد
                                         
براي آشنايي بيشتر با مقوله مورد بحث در جدول ذيل مصرف برق وسايل متعارف در يک ساختمان اداري درج گرديده است :

چگونگي کاهش در مصارف برق(مديريت مصرف) :
به منظور کنترل و مصرف بهينه برق اقدامات ذيل پيشنهاد ميگردد :
الف‌ : مديران رده بالاي هر سازمان با آگاهي از قيمت برق مصرفي مي بايد کارکنان را جهت جلوگيري از اتلاف انرژي برق تشويق نمايند. پيشنهاد مي گردد در هر يک از ساختمانهاي اداري ، فردي آشنا به موضوع و به عنوان مسئول مديريت مصرف انرژي معرفي گردد که بررسي ، کنترل و نظارت بر حذف مصارف زايد انرژي را بر عهده داشته باشد و به منظور بهبود کارآيي وسايل و تاسيسات نصب شده و بهره وري بهتر آنها پيشنهادهاي مناسبي را ارائه کند. به منظور تشويق مديريت انرژي در ادارات سهمي از کاهش هزينه ها را مي توان به عنوان کارانه به مسئولين مربوطه پرداخت کرد.
ب : اقدامات کوتاه مدت و ميان مدت در زمينه مصارف روشنايي ، سرمايشي ، گرمايشي و ساير مصارف :

1- مصارف روشنايي :

1-1) کليات :
لامپ رشته اي (معمولي) کمترين بازده نوري و کمترين عمر مفيد را نسبت به ديگر انواع لامپها دارد در حالي که لامپهاي فلورسنت (مهتابي) با داشتن بازده نوري 5/4 برابر لامپهاي معمولي ، عمر مفيد آنها نيز قريب 5/2 برابر لامپهاي رشته اي است. اين موضوع به خوبي از ارقام جدول ذيل مشهود است :  

البته کافي است که روشنايي محل عبور و مرور به اندازه 5% و روشنايي اطاق ملاقات در حد 25% روشنايي محل مطالعه و کار اداري باشد.

و اما " لوکس " که در جدول فوق به عنوان واحد شدت روشنايي ذکر شده چيست ؟
از نظر فني دانستن اينکه يک سطح تا چه اندازه زير تابش نور قرار گرفته مهم است ، زيرا انسان مايل است بر روي اين سطح ، اشياء را بدون خسته  کردن چشم با تابش نور معيني ببينيد. واحد شدت روشنايي لوکس است . شدت روشنايي يک لوکس عبارتست از روشنايي حاصل از تابش يک لومن بر سطحي به مساحت يک متر مربع. از آنجا که چشم قادر به تعيين شدت روشنايي نيست ، براي سنجش آن از دستگاهي کوچک به نام لوکس متر استفاده ميشود.
بطور مثال شدت روشنايي خورشيد در يک روز تابستان 100000 لوکس و شدت روشنايي ماه در يک شب مهتابي 15/0 لوکس است.
و اما لومن نيز جريان نوراني لامپ است ( با جريان يا توان الکتريکي اشتباه نشود ) که بستگي به ساختمان لامپ و نوع آن دارد .
2-1) اقدامات کوتاه مدت :
- با قرار دادن ميزها در جاي مناسب و تنظيم سطح کار سعي کنيم در هنگام روز از حداکثر نور طبيعي استفاده به عمل آيد و نور مصنوعي تنها در نقاطي که امکان استفاده از نور طبيعي وجود ندارد بکار برده شود.
- در مورد کارهاي حساسي که نياز به نور زيادتري دارند از روشنايي موضعي(چراغهاي روميزي) استفاده گردد و از روشن کردن تمامي محيط کار به يک ميزان خودداري شود.
- راهرو ها ، پارکينگها و انبارها (بويژه در ساعاتي که رفت و آمد به حداقل مي رسد) تنها در حد رعايت ضوابط ايمني روشن گردند و لامپهاي زائد خاموش شوند.
- در اماکني که نور کم نيز موجب مشکلي نخواهد شد از لامپهاي با وات کم استفاده شود.
- سيمها ، پريزها و کليدها به موقع بررسي شده و طبق برنامه مرتبي حبابها ، قابها و لامپها تميز گردند تا از راندمان نوري آنها کاسته نشود.
- در مورد سقف و ديوارهاي محيط کار از رنگهاي روشن استفاده شود.
-  استفاده از چراغها در ادارات بصورت يک در ميان.
-  تميز کردن دوره اي لامپها .

3-1) اقدامات ميان مدت :
- سعي شود از لامپهاي با وات کم و شدت روشنايي بالا معروف به لامپهاي کم صرف استفاده شود.
- در اطاقهاي کار ، سالنها و راهرو ها در صورت امکان کليدهاي کنترل اتوماتيک نصب گردد.
- در مورد لامپهاي فلورسنت و به منظور اصلاح ضريب بار از خازن با ظرفيت مناسب استفاده شود.
- استفاده از بالاست (چوک) الکترونيکي نه تنها موجب بهبود نور و عمر لامپ مي گردد بلکه مصرف برق مجموعه لامپ و راه انداز را نيز نسبت به بالاستهاي معمولي کاهش خواهد داد.
- در صورت به پايان رسيدن عمر مفيد لامپ ( حتي اگر لامپ هنوز نسوخته است ) نسبت به تعويض آن اقدام فرماييد.
2- مصارف سرمايشي و گرمايشي :
1-2) کليات :
کثيف بودن سطوح تبادل حرارتي دستگاههاي سرمايشي و گرمايشي تاثير زيادي در کاهش بازده آنها داشته و طبعا" باعث افزايش مصرف برق آنها خواهد شد. مثلا" درسيستم سرمايشي جذبي(ABSORPTION ) کثيف بودن سطح اواپراتور به مقدار 10% ظرفيت اسمي را کم مي کند و کثيف بودن سطح کندانسور باعث تقليل 12% از ظرفيت اسمي مي گردد و چنانچه هر دو عامل جمعا" وجود داشته باشند 24% قدرت اسمي دستگاه کاسته مي شود.
همين ارقام در مورد سيستمهاي سرمايشي با عمل متقابل Reciprocation به ترتيب 9/18% و 2/8% و 26% ميباشد.
2-2) اقدامات کوتاه مدت :
- با توجه به فصل ، شرايط محل و ساختمان ، ترموستات وسايل سرمايشي و گرمايشي در حد نياز طبيعي و نرما ، ثابت و غير قابل تغيير گردند.
- سطح وسايل سرمايشي و گرمايشي منصوبه در اطاقها را تميز نگهداشته و در جهت سرويس به موقع لوله ها و اتصالات دستگاهها و جلوگيري از نشتي ها اقدام لازم به عمل آيد.
- در و پنجره هاي اضافي بسته نگهداشته شده و از باز کردن و بستن مکرر آنها به ويژه در هنگام تعطيل محل کار جلوگيري شود. مطالعات نشان داده است که نشتي و انتقال حرارت باعث اتلاف بين 10 تا 40 درصي کل مصرف گرمايش و سرمايش مي گردد.
- درجه حرارت آب گرم مورد استفاده در ساختمان در حد نياز کاهش داده شود.
- برج خنک کن ، اواپراتور و ... به موقع و بطور مرتب سرويس ، تعمير و تميز شوند.
- سعي گردد از کويل هاي حرارتي منجمله بخاري برقي و اجاق برقي تا حد ممکن استفاده نشود.
- برنامه اي تنظيم شود که تاسيسات گرمايشي يا سرمايشي مرکزي يک ساعت قبل از شروع به کار پرسنل روشن شده و حداقل دو ساعت قبل از خروج پرسنل و تعطيلي اداره خاموش شوند.
- در صورت تنظيم سيستم کنترل بصورت خودکار بايد برنامه تعطيلات و روزهاي خاص به قسمت تاسيسات اعلام گردد  تا بصورت دستي نسبت به خارج کردن دستگاههاي مربوط اقدام شود       
- با توجه به وجود سلايق مختلف در تنظيم دماي محيط حتي الامکان تنظيم ترموستاتها در اختيار مسئول تاسيسات باشد و در تنظيم آن حد متوسط رعايت گردد.
-  بهتر است در نصب ترموستاتها به منطقه بندي ساختمان ، نوع اتاقها ، زمان کاري و نوع کاربري و همچنين در طول سال فصل فعاليت ، موقعيت اتاقها و ميزان آفتاب گيري آنها مد نظر باشد .    
- عملکرد فن ها به موقع بررسي شده و مورد سرويس و تعمير قرار گيرند.
- براي محيطهاي کوچک به جاي روشن کردن سيستم مرکزي از تجهيزات کوچک موضعي استفاده گردد.
 3-2) اقدامات ميان مدت :
- با توجه به شرايط وفضاي محيط کار ، از سرد کننده ها و يا گرم کننده هاي مناسب و کارآمد استفاده فرمائيد.
- در مورد تاسيسات مرکزي از پيش گرمکن يا پيش سردکن به تناسب استفاده شود.
- دوجداره کردن پنجره ها به منظور جلوگيري از اتلاف انرژي بررسي و اجرا گردد.
- در و پنجره هاي محل کار به موقع و مرتب تعمير و درزگيري شوند.
- در مورد کوره ها ، تعمير آسترنسور (Lining ) به موقع صورت پذيرد.
- در سيستمهاي سرمايشي چنانچه دريچه هدايت وجود نداشته باشد نسبت به نصب آن اقدام گردد.(Damper )
- امکان ذخيره سازي آب گرم در ساعات شب مورد بررسي قرار گيرد.
- امکان نصب وسايل بازيافت حرارتي مورد بررسي قرار گيرد.
- احتمال استفاده از آب کندانسور به عنوان آب گرم بررسي گردد.
- در وسايل سرمايشي و گرمايشي از عايق کاري مناسبي بهره گرفته و يا حداقل آنها را با ورقه آلومينيومي روکش نماييد.
- امکان استفاده از وسايل خنک کننده گازسوز بجاي وسايل خنک کننده برقي مورد بررسي قرار گيرد.
- کانال کشي کولر را از کوتاهترين مسير انجام داده و اگر کانال خارج از ساختمان است حتما عايق کاري شود.
- سرويس ساليانه کولر ( گازي و آبي ) و نيز سيستم هاي مرکزي حتما انجام گردد.
کولر هاي گازي از جمله پر مصرف ترين وسايل ميباشند ، بنابر اين در صورتي که ضرورتي به استفاده از اين کولر ها وجود ندارد ،از استفاده از آنها خووداري کنيد . در صورت استفاده از اين کولر ها ( گازي ) که هزينه بسيار زيادي را نيز براي مشترک به همراه خواهد داشت ، براي جلوگيري از اعمال خاموشي در شبکه بايد سعي شود تا از استفاده در ساعات پيک مصرف (19 تا 23 ) خودداري گردد.
- نصب کندانسور هاي کولر گازي در سايه باعث جلوگيري از اتلاف ميزان قابل توجهي از انرژي مصرفي خواهد شد.
-در صورت امکان کولر گازي خود را در مسير باد نصب کنيد ، زيرا اين کار بعلت کاهش فشار بر کولر باعث افزايش بازدهي آن و کاهش مصرف انرژي ميشود.

3- ساير مصارف :
1-3) اقدامات کوتاه مدت :
- آسانسورها چنان تنظيم شوند که در طبقات اول و دوم توقف نداشته باشند و در بقيه طبقات نيز يک در ميان متوقف شوند مگر در مورد حمل بار که توقف در طبقات ضروري است.
- تکثير و فتوکپي از نامه ها و مدارک در حجم مورد نياز صورت پذيرد و دستگاه فتوکپي بعد از اتمام کار خاموش شود.
- سقف و بام ساختمانها از عايق کاري مناسب و خوبي برخوردار باشد تا از اتلاف انرژي جلوگيري گردد.
- ميزان وضوح و دقت صفحة مانيتور کامپيوتر (Resolution ) را متناسب با نياز کاري خود انتخاب کنيد. افزايش ميزان وضوح نمايش يک کامپيوتر رنگي باعث افزايش توان مصرفي به ميزان 22 درصد در هر اينچ مربع از صفحة نمايش مي ‎شود.
- از هر دو روي کاغذها براي تايپ پيش ‎نويس، کپي و پرينت اوليه استفاده کنيد. توليد هر برگ کاغذ به طور متوسط به حدود 20 وات ساعت انرژي نياز دارد. بديهي است استفاده از هر دو روي کاغذ باعث صرفه ‎جويي در انرژي مورد نياز براي توليد کاغذ (از ديدگاه کلان) و کاهش هزينة تأمين کاغذ مي ‎شود.
- پيش ‎نويس نامه ‎هاي تايپ شده، نقشه ‎ها و گزارش ‎ها را حتي ‎الامکان بر روي صفحة کامپيوتر تصحيح نماييد. گرفتن پرينت و انجام اين تصحيحات بر روي کاغذ، مصرف انرژي و هزينه ‎ها را دو برابر مي ‎کند.
- در صورت امکان به جاي پست کردن نامه يا فکس کردن آن از پست الکترونيکي (E-mail ) استفاده کنيد.

2-3) اقدامات ميان مدت :
- به منظور بهبود ضريب قدرت وسايل موتوري از تجهيزات مناسب چون خازن استفاده شود.
- امکان استفاده از وسايل کنترل يا محدود کننده قدرت مورد بررسي قرار گيرد.
- شبکه هاي برقي داخلي ساختمانها به منظور تجهيز به سيستمهاي فرمان خودکار تحت بررسي قرار گيرند.
- امکان عايق کاري ديوارها بخصوص در موقع ساخت بناهاي جديد به منظور جلوگيري از تلفات انرژي مد نظر قرار گيرد.
- استفاده ار برق سه فاز بصورت متعادل در شبکه ادارات .
- خاموش کردن کامپيوتر ها در موارد غير ضروري.
-  جدا سازي برق مصرفي واحد هاي مسکوني و خانه هاي سازماني از برق عمومي.
- نصب درب هاي اتوماتيک با عکس العمل سريع جهت ورود و خروج در مراکز پر جمعيت و پر تردد مانند ادارات و فروشگاهها و نيز انبارها که عموما درب هاي بزرگي دارند.
- استفاده از پنجره هاي دو جداره به خصوص پنجره هاي مجهز به شيشه هاي با شدت تشعشع کم تاثير قابل توجهي در کاهش مصرف انرژي دارد.
- نصب پرده هاي هوايي در مبادي ورودي و خروجي ساختمانهاي بزرگ اداري و تجاري که در آنها جمعيت زيادي پيوسته در حال عبور هستند ، به صرفه جويي انرژي از طريق حذف حجم زياد هواي بيرون منجر ميشود.
- براي انجام بسياري از کارهاي اداري مانند تايپ يا نقشه ‎کشي مي ‎توان به جاي استفاده از مانيتورهاي رنگي، از مانيتورهاي تک رنگ سياه و سفيد (CRT: Cathode Ray Tube ) استفاده کرد. مانيتورهاي تک رنگ نسبت به مانيتورهاي رنگي 35 تا 50 درصد کمتر انرژي مصرف مي ‎کنند.
- مصرف ويژة انرژي دستگاه ‎هاي کپي (مصرف انرژي به ازاي واحد کاري) از هر وسيلة اداري ديگر بيشتر است. هنگام کپي گرفتن حتي ‎الامکان از هر دوروي کاغذ استفاده کنيد. اين کار هزينة انرژي، هزينة کاغذ و ضايعات کاغذي را کاهش مي ‎دهد. توجه داشته باشيد که انرژي مصرفي براي توليد يک برگ کاغذ به مراتب بيشتر از انرژي مصرفي براي کپي گرفتن از يک برگ کاغذ است.
- دستگاه فکس خود را از نوع جوهرافشان انتخاب کنيد. مصرف انرژي دستگاه ‎هاي فکس جوهرافشان در حالت آماده باش (Standby ) خيلي کم است و به علاوه نسبت به دستگاههاي فکس ليزري 90 درصد کمتر انرژي مصرف مي ‎کنند.
واحد هاي تجاري:
واحد هاي تجاري علاوه بر موارد ذکر شده در فوق به موارد ذيل نيز دقت نمايند:
- شايسته است با نورپردازي مناسب از مصرف برق به منظور زيبا سازي فضاي کار يا ويترين فروشگاه و مانند آن درحد معقول استفاده شود .
-   تا حد امکان از بکار بردن وسايل برقي پرمصرف مانند اتو ، ماشين لباسشويي و لامپهاي پرمصرف در ساعت هـاي اوج مصرف خودداري نمائيم . استفاده از لامپهاي کم مصرف در ويترين مغازه ها ، بوتيک ها ، هتل ها و رستوران ها بسيار اقتصادي مي باشد .
- کولرها را درفصل تابستان بطور منظم سرويس کنيد. درهنگام نصب کولر ها دقت شود که عايق بندي کانالها رعايت شده ، درزهاي اطراف آنها مسدود شوند و بر روي سقف کولر سايبان نصب گردد.
- در اطراف پنجره ها از سايبان استفاده گردد تا درفصل تابستان از تابش مستقيم اشعه خورشيد به داخل ساختمان جلوگيري شود.
- در رنگ آميزي ديوارها و سقف از رنگ روشن استفاده شود تا ميزان بازتاب نور افزايش يابد.
- گرد و خاک موجود در محيط از ميزان بهره نوري لامپها مي کاهد ، تميز کردن منظم لامپها سبب مي گردد تا نوردهي بهتري داشته باشند.

منابع:
-         سايت سازمان بهره وري انرژي ايران
-         سايت مديريت مصرف توانير
-         سايت مديريت مصرف ساير شرکتهاي برق منطقه اي و توزيع
-         ساير کتب و منابع مرتبط با مديريت مصرف انرژي و استانداردها